Grondstoffen Collectief Nederland pakt vraagstukken aan met de gehele keten door oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen in de praktijk te brengen. ‘Hoe richten we de leefomgeving zo duurzaam en leefbaar mogelijk in?’ ‘Hoe pakken we dat lokaal aan?’ En hoe brengen we samenhang aan in die keten? Dit proces start bij de ontwerpfase. GCN brengt partijen bij elkaar en creëert de samenhang die nodig is om met elkaar in de keten te werken.
We lichten de GCN aanpak toe aan de hand van de praatplaat. Je kan de plaat uiteen zetten in twee cirkels die vloeiend in elkaar overlopen. We zeggen even dat de linkerkant gaat over hoe het proces georganiseerd moet worden (governance), wie eigenaar is en wat de businesscase is (verdien/ waardemodel). Aan de rechterkant gaat het over hoe die keten er uit ziet (proces) en wat er voor nodig is om tot producten te komen (techniek).
Beide kanten hebben hun eigen uitdagingen en dynamiek en kunnen niet zonder elkaar bestaan.
Linkerzijde praatplaat
Governance en waardemodel
Hoe kunnen we de keten organiseren zodat de wet- regelgeving ruimte maakt, afzetmogelijkheden van tevoren worden vastgelegd en er een realistisch verdienmodel is voor iedereen in de keten?
Door het anders inrichten van de keten komen uitdagingen zoals afval wet- en regelgeving, aanbestedingen, afzetmogelijkheden en kostprijs vaak als eerste naar boven. Door met elkaar de ketensamenwerking in te richten (rondom een maatschappelijk vraagstuk(ken)), elkaars belangen en verantwoordelijkheden te begrijpen en afspraken te maken over de businesscase over de gehele keten vraagt om een heel ander soort samenwerking. Door een proefomgeving te creëren (GEEN losse pilots) en het proces ‘langzamerhand’ aan te passen, kunnen deze uitdagingen ook vastgelegd worden in werkafspraken tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers. De uitdagingen die in deze cirkel naar boven komen zijn;
- Ketensamenwerking structuur bepalen
- Verdien/ waardemodel over de keten heen creëren
- Aanbestedingen anders inrichten
Rechterzijde praatplaat
Proces en techniek
Hoe kunnen we reststromen uit de omgeving meervoudig verwaarden zodat we producten kunnen creëren voor de lokale maatschappelijke uitdagingen?
In de keten zijn een aantal stappen te onderscheiden: het oogsten, verwerken, grondstoffen meervoudig verwaarden (verwerking), productontwikkeling en toepassing. Voor elke stap in de keten is nu iemand verantwoordelijk met een eigen verdienmodel en risico analyse. GCN zet deze groep (gemeente, aannemers, mkb’ers ontwerpers, afnemers etc) met elkaar aan tafel (de grondstoffen tafel) om ieders verantwoordelijkheid in de keten opnieuw te bepalen aan de hand van de lokale uitdagingen. Hieruit komen weer uitdagingen die in de linker cirkel opgepakt moeten worden zoals;
- Afval wet- en regelgeving
- Aanbestedingen
- Geen garantie voor afzetmogelijkheden
Verdienmodel
Het verdienmodel van een keten begint allereerst bij de vereiste schaal en bij de vraag naar de toegevoegde waarde die de keten realiseert.
De manier waarop GCN verdienmodellen voor ketens ontwikkelt kenmerkt zich door:
- Een duurzaam verdienmodel kenmerkt zich door het feit dat iedere partner in de keten zijn of haar verdienmoment heeft. Dit verdienmoment kan zowel financieel als maatschappelijk of een combinatie van beide.
- Een tweede kenmerk is het feit dat we het verdienmodel inrichten op basis van het maximaliseren van de waarde die we gezamenlijk creëren. Deze waarde is een combinatie van dat toegevoegde waarde die we traditiegetrouw reeds uitdrukken in geld en de waarde die economen ‘externe effecten’ noemen.
- Het laatste kenmerk is het (her)verdelen van de waarde die de ketensamenwerking realiseert. Deze verdeling is essentieel om waar te maken dat elke ketenpartner zijn of haar verdienmoment ‘pakt’.
Om dit ook waar te maken begint GCN met het (h)erkennen van de ‘split incentive’, namelijk het probleem dat de extra kosten die een circulaire ketensamenwerking met zich meebrengt veelal niet op dezelfde plaats van als waar de extra baten worden gecreëerd. Voorbeeld: minder zorgkosten bij een verzekeraar door gezondere biobased bouwmethoden. Ander voorbeeld: minder grondstofgebruik, minder afval en tijdwinst bij inzet biobased plantenpot vs plastic variant.
Wij werken met partners die LCA en TCO berekeningen uitvoeren en brengen deze resultaten een stap verder door het verdelingsvraagstuk in de keten bespreekbaar te maken en daarin tot heldere afspraken te komen.